Navespro.ru

Jak to pokazał w swojej ostatniej książce Papież Benedykt XVI Jezus Chrystus jest fascynującą i ciągle tajemniczą postacią. Jego Bóstwo jest tym bardziej interesujące, że w Starym Testamencie słowo „Bóg” ma różne znaczenia. W Starym Testamencie odnajdujemy słowa: El, Elohim, Eloah, które oznaczają Bóstwo Boga Jedynego, który ma na imię Jahwe albo Jah. Te pojęcia są jednak używane i do innych obiektów. Tak np. Wj 32,1 mówi: „A gdy lud widział, że Mojżesz opóźniał swój powrót z góry, zebrał się przed Aaronem i powiedział do niego: Uczyń nam boga [Elohim], który by szedł przed nami, bo nie wiemy, co się stało z Mojżeszem, tym mężem, który nas wyprowadził z ziemi egipskiej” – jasne, że nie chodzi tu o Boga, którego nie można „uczynić, zrobić”, ale chodzi o bożka, o złotego cielca. Słowo Elohim ma więc tu znaczenie czegoś związanego z religią, czegoś co uchodźcy z Egiptu mogli otaczać religijną czcią.

O człowieku mówi się: „Uczyniłeś go niewiele mniejszym od istot niebieskich [Elohim], chwałą i czcią go uwieńczyłeś” (Ps 8,6) – i słowo Elohim według greckiego przekładu ST – LXX może tu oznaczać anioły – angeloi. W tym wypadku Elohim oznacza kogoś wyższego od człowieka, kogoś, z kim można człowieka porównywać.

W innym miejscu Psalmista twierdzi: „Bóg [Elohim] powstaje w zgromadzeniu bogów [El], pośrodku bogów [Elohim] sąd odbywa” (Ps 82,1), gdzie słowo Elohim raz odnosi się do Boga, a za drugim razem, łącznie ze słowem El odnosi się do ludzi. W tymże samym psalmie zwracając się do sędziów mówi: „Ja rzekłem: Jesteście bogami [Elohim]  i wszyscy - synami Najwyższego [bne eljon]” (Ps 82,6). Jest tu podkreślenie odpowiedzialności człowieka, staje się on w pewnym momencie jakby przedstawicielem Boga dla drugiego człowieka. Podobnie w Księdze Wyjścia Bóg zwraca się do Mojżesza: „Pan odpowiedział Mojżeszowi: Oto Ja uczynię cię jakby Bogiem [Elohim] faraona, a Aaron, brat twój, będzie twoim prorokiem” (Wj 7,1), tzn. Bóg obdarza Mojżesza i jego brata Aarona nowymi zdolnościami, nowymi charyzmatami by mogli Go właściwie reprezentować przed faraonem.

Również Jezus cytuje Psalm 82 w odniesieniu do czytelników Pisma świętego: „Odpowiedział im Jezus: Czyż nie napisano w waszym Prawie: Ja rzekłem: Bogami [theoi] jesteście?” (J 10,34).

Jak widać w oryginale Pisma świętego słowa mogą mieć różne znaczenia. Mogą one oznaczać Boga, bożki, aniołów, a nawet ludzi. W jakim sensie mówimy o Jezusie, że jest Bogiem?

Współczesny teolog hiszpańskojęzyczny ks. Jon Sobrino S.I. w niedawno wydanych książkach: „Jesucristo liberador. Lectura histórico-teológica de Jesús de Nazaret” (Madrid, 1991) i „La fe en Jesucristo. Ensayo desde las víctimas” (San Salvador, 1999) twierdzi o Jezusie na podstawie J 20,28, że jest On blisko związany z Bogiem, że jest On „od Boga”. Na podstawie J 1,1 twierdzi on, że Słowo jest związane ze specyficznym działaniem bóstwa”. Uważa on, że w Nowym Testamencie „nie mówiło się o Jezusie jako o Bogu, ani o bóstwie Jezusa”.

W nocie z 26 listopada 2006 roku Kongregacja Doktryny Wiary odpowiada: „Stwierdzenie, że w J 20,28 mówi się o Jezusie „od Boga” jest ewidentnym błędem, ponieważ w tym fragmencie Jezus jest nazwany „Panem” i „Bogiem”. Podobnie w J 1,1 mówi się, że Słowo jest Bogiem. W wielu innych fragmentach Nowego Testamentu mówi się o Jezusie jako o „Synu” i „Panu”. Bóstwo Jezusa było przedmiotem wiary Kościoła od samego początku, o wiele wcześniej niż Sobór Nicejski określił Jego współistotność z Ojcem. Fakt, że się nie używa tego terminu, nie oznacza, że się nie stwierdza bóstwa Jezusa w sensie ścisłym, przeciwnie do tego co Autor zdaje się insynuować. Autor twierdząc, że bóstwo Jezusa zostało uznane tylko po upływie długiego czasu refleksji wiary, i że w Nowym Testamencie znajdowałoby się tylko „w zarodku”, ewidentnie go nie neguje, ale jednocześnie nie stwierdza go z konieczną jasnością, prowadząc do myślenia, że rozwój dogmatyczny – który w jego rozumieniu ma cechy dwuznaczne – dotarło do tego sformułowania bez jasnej ciągłości z Nowym Testamentem. Liczne deklaracje soborowe (por. Sobór w Nicei, DS 125; w Kostantynopolu, DS 150; w Efezie, DS 250-263; Chalcedonii, DS 301-302), umieszczają się w ciągłości z Nowym Testamentem, a nie tylko „w zarodku”. Wyznanie bóstwa Jezusa Chrystusa jest punktem absolutnie istotnym wiary Kościoła od początku i stwierdzone już w Nowym Testamencie”.

W rzeczywistości J 1,1: „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo” ukazuje Boską naturę Słowa, o którym w J 1,14 dowiadujemy się, że: „Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas”, tzn. Jezus jest wcielonym Słowem Bożym, które jest w pełni, a nie tylko w sposób metaforyczny, Bogiem, albo jak to można powiedzieć drugą osobą Trójcy Przenajświętszej – Synem Bożym.

J 20,28 – to znane wyznanie wiary apostoła Tomasza w zmartwychwstałego Jezusa: „Pan mój i Bóg mój!”. Nie ma żadnych podstaw do minimalizacji sensu tego wyznania wiary. Nie oznaczają one tylko jakiegoś związku Jezusa z Bogiem, ale to, że realnie Tomasz rozeznaje w Zmartwychwstałym swego Boga i Pana. Słowo „Pan”, bądące tłumaczeniem z greckiego słowa kyrios, jest używane w greckim przekładzie ST – LXX do oddanie Bożego imienia Jahwe. Jest to więc słowo, które w ustach apostoła Tomasza ma sens uznania w Jezusie Boga Jahwe, jedynego Boga, wyznawanego przez Izrael.

Słowa Ewangelii wg św. Łukasza: “Jezus rozradował się w Duchu Świętym i rzekł: «Wysławiam Cię, Ojcze, Panie nieba i ziemi, że zakryłeś te rzeczy przed mądrymi i roztropnymi, a objawiłeś je prostaczkom. Tak, Ojcze, gdyż takie było Twoje upodobanie. Ojciec mój przekazał Mi wszystko. Nikt też nie wie, kim jest Syn, tylko Ojciec; ani kim jest Ojciec, tylko Syn i ten, komu Syn zechce objawić»” (10,21-22) ukazują Jego miejsce w Trójcy Przenajświętszej, Jego znajomość Ojca, któremu jest równy i Którego może objawiać nie na zasadzie wiary, ale jako Syn Posłany przez Ojca. Podobnie, słowa Jezusa zapisane w J 8,58: “Zaprawdę, zaprawdę, powiadam wam: Zanim Abraham stał się, JA JESTEM” ukazują nie tylko jak Kościół pierwszego wieku patrzał na Jezusa, ale są to słowa Samego Jezusa, który posługując się samoobjawieniem Boga Jahwe z Wj 3,14, który przedstawił się Mojżeszowi jako JESTEM, mówi o sobie jako o Istniejącym odwiecznie Bogu w przeciwieństwie do Abrahama, który to zaistniał tylko w określonym momencie historii.

Janusz Maria Andrzejewski OP